Η σπονδυλική οστεοχόνδρωση είναι μια χρόνια νόσος κατά την οποία συμβαίνουν εκφυλιστικές αλλαγές στους σπονδύλους και στους μεσοσπονδύλιους δίσκους μεταξύ τους. Ανάλογα με τη θέση της βλάβης στη σπονδυλική στήλη, γίνεται διάκριση μεταξύ: αυχενικής οστεοχόνδρωσης, θωρακικής οστεοχόνδρωσης και οσφυϊκής οστεοχόνδρωσης. Για τη διάγνωση της οστεοχόνδρωσης της σπονδυλικής στήλης απαιτείται ακτινογραφία και σε περίπτωση επιπλοκών (π.χ. δισκοκήλη) απαιτείται μαγνητική τομογραφία της σπονδυλικής στήλης. Στη θεραπεία της σπονδυλικής οστεοχόνδρωσης, εκτός από ιατρικές μεθόδους, χρησιμοποιούνται συχνά ρεφλεξολογία, μασάζ, χειρωνακτική θεραπεία, φυσιοθεραπεία και φυσικοθεραπεία.
Αιτιολογία και παθογένεια
Σε κάποιο βαθμό, η οστεοχόνδρωση της σπονδυλικής στήλης αναπτύσσεται σε άτομα όλων των ηλικιών και είναι μια από τις διαδικασίες γήρανσης του σώματος. Αργά ή γρήγορα, συμβαίνουν ατροφικές αλλαγές στον μεσοσπονδύλιο δίσκο, αλλά τραυματισμοί, ασθένειες και διάφορες υπερφορτώσεις στη σπονδυλική στήλη συμβάλλουν στο γεγονός ότι η οστεοχόνδρωση εμφανίζεται νωρίτερα. Οι πιο συχνές είναι η οστεοχόνδρωση της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης και η οστεοχόνδρωση της οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης.
Έχουν αναπτυχθεί περίπου 10 θεωρίες οστεοχονδρωσίας: αγγειακή, ορμονική, μηχανική, κληρονομική, λοιμώδης-αλλεργική και άλλες. Αλλά κανένα από αυτά δεν παρέχει πλήρη εξήγηση για τις αλλαγές στη σπονδυλική στήλη. μάλλον αλληλοσυμπληρώνονται.
Πιστεύεται ότι ο κύριος παράγοντας στην εμφάνιση οστεοχονδρωσίας είναι η συνεχής υπερφόρτωση του κινητού τμήματος της σπονδυλικής στήλης, το οποίο αποτελείται από δύο παρακείμενους σπονδύλους. Μια τέτοια υπερφόρτωση μπορεί να προκύψει από ένα κινητικό στερεότυπο - στάση, ατομικό κάθισμα και στυλ βάδισης. Η κακή στάση του σώματος, το λανθασμένο κάθισμα και το περπάτημα με ανώμαλη σπονδυλική στήλη οδηγούν σε επιπλέον καταπόνηση των μεσοσπονδύλιων δίσκων, των συνδέσμων και των μυών της σπονδυλικής στήλης. Η διαδικασία μπορεί να επιδεινωθεί λόγω των δομικών χαρακτηριστικών της σπονδυλικής στήλης και του ανεπαρκούς τροφισμού των ιστών της που προκαλείται από κληρονομικούς παράγοντες. Τις περισσότερες φορές, δομικά ελαττώματα εμφανίζονται στην αυχενική μοίρα της σπονδυλικής στήλης και οδηγούν σε αγγειακές διαταραχές και στην πρώιμη εμφάνιση σημείων οστεοχόνδρωσης της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης.
Η εμφάνιση οστεοχόνδρωσης της οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης συνδέεται συχνά με την υπερφόρτωσή της όταν σκύβετε και σηκώνετε βαριά αντικείμενα. Ένας υγιής μεσοσπονδύλιος δίσκος μπορεί να αντέξει σημαντική πίεση λόγω της υδροφιλικότητας του πολφικού πυρήνα που βρίσκεται στο κέντρο του. Ο πυρήνας περιέχει μεγάλη ποσότητα νερού και τα υγρά είναι γνωστό ότι έχουν χαμηλή συμπίεση. Η ρήξη ενός υγιούς μεσοσπονδύλιου δίσκου μπορεί να συμβεί με συμπιεστική δύναμη μεγαλύτερη από 500 kg, ενώ ένας δίσκος που έχει αλλοιωθεί από οστεοχόνδρωση ρήξη με δύναμη συμπίεσης 200 kg. Η οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης ενός ατόμου 70 κιλών αντιμετωπίζει φορτίο 200 κιλών όταν κρατά φορτίο 15 κιλών στη θέση στην οποία το σώμα έχει κλίση προς τα εμπρός κατά 200. Αυτή η υψηλή πίεση οφείλεται στο μικρό μέγεθος του πολφικού πυρήνα. Σε κλίση 700, το φορτίο στους μεσοσπονδύλιους δίσκους είναι 489 κιλά. Ως εκ τούτου, οι πρώτες κλινικές εκδηλώσεις της οστεοχόνδρωσης της οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης εμφανίζονται συχνά κατά τη διάρκεια ή μετά την ανύψωση βαριών αντικειμένων, την οικιακή εργασία, το ξεχορτάρισμα στον κήπο κ.λπ.
Η καταστροφή του συνδετικού ιστού του ινώδους δακτυλίου του μεσοσπονδύλιου δίσκου, των συνδέσμων και των καψουλών των αρθρώσεων της όψης οδηγεί σε αντίδραση του ανοσοποιητικού συστήματος και ανάπτυξη άσηπτης φλεγμονής με διόγκωση των αρθρώσεων της όψης και των γύρω ιστών. Καθώς τα σπονδυλικά σώματα μετατοπίζονται, οι κάψουλες των σπονδυλικών αρθρώσεων τεντώνονται και ο αλλαγμένος μεσοσπονδύλιος δίσκος δεν συγκρατεί πλέον τα σώματα των γειτονικών σπονδύλων τόσο σφιχτά. Εμφανίζεται αστάθεια του σπονδυλικού τμήματος. Λόγω αστάθειας, το τσίμπημα της ρίζας του νωτιαίου νεύρου είναι δυνατό με την ανάπτυξη του ριζικού συνδρόμου. Με την οστεοχόνδρωση της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης, αυτό συμβαίνει συχνά κατά την περιστροφή του κεφαλιού, και με την οστεοχόνδρωση της οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης, αυτό συμβαίνει συχνά κατά την κάμψη του σώματος. Είναι δυνατό να σχηματιστεί ένας λειτουργικός αποκλεισμός του τμήματος κίνησης της σπονδυλικής στήλης. Προκαλείται από μια αντισταθμιστική σύσπαση των σπονδυλικών μυών.
Η δισκοκήλη εμφανίζεται όταν ο δίσκος γλιστρά προς τα πίσω, ο οπίσθιος διαμήκης σύνδεσμος σχίζεται και μέρος του δίσκου προεξέχει στον σπονδυλικό σωλήνα. Εάν ο πυρήνας του μεσοσπονδύλιου δίσκου συμπιεστεί στον νωτιαίο σωλήνα ταυτόχρονα, ονομάζεται ρήξη. Η σοβαρότητα και η διάρκεια του πόνου με μια τέτοια κήλη είναι σημαντικά μεγαλύτερη από ό,τι με μια άθικτη κήλη. Μια κήλη δίσκου μπορεί να προκαλέσει ριζικό σύνδρομο ή συμπίεση του νωτιαίου μυελού.
Με την οστεοχονδρωσία, ο οστικός ιστός μεγαλώνει με το σχηματισμό οστεοφύτων - οστικές αποφύσεις στα σώματα και τις διεργασίες των σπονδύλων. Τα οστεόφυτα μπορούν επίσης να προκαλέσουν συμπίεση του νωτιαίου μυελού ή ανάπτυξη ριζικού συνδρόμου.
Συμπτώματα οστεοχονδρωσίας της σπονδυλικής στήλης
Το κύριο σύμπτωμα της οστεοχονδρωσίας της σπονδυλικής στήλης είναι ο πόνος. Ο πόνος μπορεί να είναι οξύς και υψηλής έντασης. αυξάνεται με την παραμικρή κίνηση στο προσβεβλημένο τμήμα και επομένως αναγκάζει τον ασθενή σε μια αναγκαστική στάση. Έτσι, με την οστεοχόνδρωση της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης, ο ασθενής κρατά το κεφάλι του στη λιγότερο επώδυνη θέση και δεν μπορεί να το γυρίσει, με την οστεοχόνδρωση της θωρακικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης, ο πόνος αυξάνεται ακόμη και με βαθιά αναπνοή και με την οστεοχόνδρωση της οσφυϊκής μοίρας, ο ασθενής δυσκολεύεται να καθίσει, να σηκωθεί και να περπατήσει. Αυτό το σύνδρομο πόνου είναι χαρακτηριστικό της συμπίεσης της ρίζας του νωτιαίου νεύρου.
Στο 80% περίπου των περιπτώσεων παρατηρείται αμβλύς πόνος σταθερής φύσης και μέτριας έντασης. Σε τέτοιες περιπτώσεις, κατά την εξέταση, ο γιατρός πρέπει να διακρίνει τις εκδηλώσεις της σπονδυλικής οστεοχόνδρωσης από τη μυοσίτιδα των μυών της πλάτης. Ο αμβλύς πόνος στην οστεοχόνδρωση προκαλείται από υπερβολική ένταση στους μύες που συγκρατούν το προσβεβλημένο τμήμα κίνησης της σπονδυλικής στήλης, φλεγμονώδεις αλλαγές ή σοβαρή διάταση του μεσοσπονδύλιου δίσκου. Σε ασθενείς με τέτοιο σύνδρομο πόνου, δεν υπάρχει αναγκαστική στάση, αλλά μάλλον περιορισμός των κινήσεων και της φυσικής δραστηριότητας. Οι ασθενείς με οστεοχόνδρωση της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης αποφεύγουν απότομες στροφές και κλίσεις του κεφαλιού, με οστεοχόνδρωση της οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης – κάθονται και σηκώνονται αργά, αποφεύγουν να λυγίζουν το σώμα.
Επιπλοκές της οστεοχονδρωσίας της σπονδυλικής στήλης
Οι επιπλοκές της οστεοχονδρωσίας συνοδεύονται από κήλη δίσκου. Αυτές περιλαμβάνουν συμπίεση του νωτιαίου μυελού, η οποία χαρακτηρίζεται από μούδιασμα, αδυναμία ορισμένων μυϊκών ομάδων των άκρων (ανάλογα με τον βαθμό συμπίεσης), που οδηγεί σε πάρεση, μυϊκή ατροφία, αλλαγές στα τενοντιακά αντανακλαστικά και διαταραχές της ούρησης και της αφόδευσης. Ένα μεσοσπονδύλιο κάταγμα μπορεί να οδηγήσει σε συμπίεση της αρτηρίας που τροφοδοτεί τον νωτιαίο μυελό, με το σχηματισμό ισχαιμικών περιοχών (έμφραγμα του νωτιαίου μυελού) και τον θάνατο των νευρικών κυττάρων. Αυτό εκδηλώνεται με την εμφάνιση νευρολογικού ελλείμματος (μειωμένες κινήσεις, απώλεια ευαισθησίας, τροφικές διαταραχές) που αντιστοιχεί στην έκταση και τον επιπολασμό της ισχαιμίας.
Διάγνωση οστεοχονδρωσίας της σπονδυλικής στήλης
Η διάγνωση της σπονδυλικής οστεοχονδρωσίας γίνεται από νευρολόγο ή σπονδυλολόγο. Στο αρχικό στάδιο γίνονται ακτινογραφίες της σπονδυλικής στήλης σε 2 προβολές. Εάν είναι απαραίτητο, μπορούν να φωτογραφίσουν ένα μεμονωμένο τμήμα της σπονδυλικής στήλης και να το κινηματογραφήσουν σε περαιτέρω προβολές. Για τη διάγνωση μιας μεσοσπονδυλικής κήλης, την αξιολόγηση της κατάστασης του νωτιαίου μυελού και την ανίχνευση επιπλοκών της οστεοχονδρωσίας, χρησιμοποιείται μαγνητική τομογραφία (MRI της σπονδυλικής στήλης). Η μαγνητική τομογραφία παίζει σημαντικό ρόλο στη διαφορική διάγνωση της οστεοχόνδρωσης και άλλων ασθενειών της σπονδυλικής στήλης: φυματιώδης σπονδυλίτιδα, οστεομυελίτιδα, όγκοι, αγκυλοποιητική σπονδυλίτιδα, ρευματισμοί, λοιμώδεις βλάβες. Με επιπλεγμένη οστεοχόνδρωση της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης, μερικές φορές είναι απαραίτητο να αποκλειστεί η συριγγομυελία. Σε ορισμένες περιπτώσεις που δεν είναι δυνατή η μαγνητική τομογραφία, ενδείκνυται η μυελογραφία.
Η στοχευμένη εξέταση του προσβεβλημένου μεσοσπονδύλιου δίσκου είναι δυνατή με τη χρήση δισκογραφίας. Οι ηλεκτροφυσιολογικές εξετάσεις χρησιμοποιούνται για τον προσδιορισμό της έκτασης και της θέσης της βλάβης στις νευρικές οδούς και για την παρακολούθηση της διαδικασίας επούλωσης τους κατά τη διάρκεια της θεραπείας.
Θεραπεία της οστεοχονδρωσίας της σπονδυλικής στήλης
Στην οξεία φάση, η ανάπαυση ενδείκνυται στο προσβεβλημένο τμήμα της σπονδυλικής στήλης. Για το σκοπό αυτό, στην οστεοχόνδρωση της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης χρησιμοποιείται η στερέωση με τη βοήθεια κολάρου σαντ, και στην οστεοχόνδρωση της οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης χρησιμοποιείται ανάπαυση στο κρεβάτι. Στερέωση απαιτείται και στην οστεοχόνδρωση της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης με αστάθεια του σπονδυλικού τμήματος.
Στη φαρμακευτική θεραπεία της οστεοχονδρωσίας, χρησιμοποιούνται μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα (ΜΣΑΦ): δικλοφενάκη, νιμεσουλίδη, λορνοξικάμη, μελοξικάμη. Για έντονο πόνο, ενδείκνυνται αναλγητικά, όπως το αναλγητικό κεντρικής δράσης φλουπιρτίνη. Για την ανακούφιση της μυϊκής έντασης, χρησιμοποιούνται μυοχαλαρωτικά - τολπερισόνη, τιζανιδίνη. Σε ορισμένες περιπτώσεις, συνιστάται να συνταγογραφούνται αντισπασμωδικά - καρβαμαζεπίνη, γκαμπαπεντίνη. Τα αντικαταθλιπτικά, μεταξύ των οποίων προτιμώνται οι αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης (σερτραλίνη, παροξετίνη).
Εάν εμφανιστεί ριζικό σύνδρομο, ενδείκνυται νοσηλεία. Είναι δυνατή η τοπική χορήγηση γλυκοκορτικοειδών, η θεραπεία κατά του οιδήματος και η χρήση έλξης. Η φυσιοθεραπεία, η ρεφλεξολογία, το μασάζ και η φυσιοθεραπεία χρησιμοποιούνται συχνά στη θεραπεία της οστεοχονδρωσίας. Η χρήση της χειρωνακτικής θεραπείας απαιτεί αυστηρή τήρηση της τεχνικής εφαρμογής της και ιδιαίτερη φροντίδα στην αντιμετώπιση της οστεοχονδρωσίας της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης.
Η χειρουργική της σπονδυλικής στήλης ενδείκνυται ιδιαίτερα όταν υπάρχει σημαντική συμπίεση του νωτιαίου μυελού. Η δισκοκήλη αφαιρείται και ο σπονδυλικός σωλήνας χαλαρώνει. Είναι δυνατή η διενέργεια μικροδισκεκτομής, ανακατασκευής δίσκου με λέιζερ, αντικατάστασης του προσβεβλημένου δίσκου με εμφύτευμα και σταθεροποίησης του σπονδυλικού τμήματος.